योगी युञ्जीत सततमात्मानं रहसि स्थितः ।

एकाकी यतचित्तात्मा निराशीरपरिग्रहः ।। १० ।।

भाष्यम्

समाधियोगप्रकारमाह– योगी युञ्जीत इत्यादिना ।। (युञ्जीत) समाधि-योगयुक्तं कुर्यात् । आत्मानं मनः ।। १० ।।

भावप्रदीपिका

उत्तरप्रघट्टकमवतारयति– समाधीति । योगी युञ्जीत इति व्याचष्टे– युञ्जीतेति ।। १० ।।

भावप्रकाशिका

अत्यन्तं सुखमश्नुते इत्येतदन्तं प्रघट्टकमवतारयति– समाधीति । प्राधान्यत एतेषु श्लोकेषु योगप्रकार एवोच्यते । तत्फलादि चान्यत् तदर्थमेव ।। १० ।।

प्रमेयदीपिका

ननु ‘उद्धरेत्’ (६-५) इत्यनेनैव योगो विहितः । तत् किं पुनर्विधीयत इत्यत आह – समाधीति ।। प्रकारकथनाय विध्यनुवाद इत्यर्थः ।‘युञ्जीत’इति योगमात्रमुच्यते । तत् कथं समाधि इत्युक्तमित्यत आह– युञ्जीतेति ।। सामान्यशब्दोऽपि प्रकरणाद्विशेषेऽवतिष्ठत इत्यर्थः ।। आत्मशब्दस्यात्र विवक्षितमर्थमाह– आत्मानमिति ।।१०।।

भावरत्नकोशः

।। कथनायेति ।। रहःस्थित्याद्यङ्गकलापकथनायेत्यर्थः । प्रकरणादिति । समाधियोगप्रकरणादित्यर्थः ।। अत एव ‘समाधियोगमाह’ इत्यध्यायगम-निकाभाष्यमिति भावः ।।

आ – अध्यायपरिसमाप्तेर्योगप्रघट्टकस्यायमक्षरार्थः ‘उद्धेरत्’ इति विहित एव योग इत्थम्भावकथनाय पुनरनूद्यते– योगी युञ्जीतेति ।। ज्ञानोपायमनुतिष्ठन् आत्मानं मनो युञ्जीत समादध्यात् इति यत् तत् सततं निरन्तरं रहसि एकान्ते स्थितः एकाकी ‘एकादाकिनच् असहाये’ इत्याकिनच्प्रत्ययः । असहायः सङ्गशून्यः, यतचित्तात्मा यतौ नियमरूपेण तपआदिना संयतौ चित्तात्मानौ अन्तःकरणदेहौ यस्य स तथोक्तः, निराशीः वीततृष्णः अपरिग्रहः अपरिग्रहशब्दोप-लक्षित-अहिंसा-असत्य-अस्तेय-ब्रह्मचर्यादिशास्त्रोक्तधर्मवान्, समादध्यादिति विध्यनुवादेन प्रकारकथनं द्रष्टव्यम् ।। १० ।।

भावदीपिका

ननु प्रकारे वक्तव्ये विध्यनुवादो व्यर्थ इत्यत आह– प्रकारेति ।। ‘युञ्जीत’ इति यत् तत् ‘एकाकी’ इत्यादिप्रकारेणेति प्रकारकथनाय विध्यनुवाद इत्यर्थः । सामान्यशब्दोऽपीति ।। ‘युञ्जीत’ इति सामान्यतो योगोक्तिपरोऽपीत्यर्थः । प्रकरणेति ।। समाधियोगप्रकरणेत्यर्थः ।। १० ।।

भावप्रकाशः

।। प्रकारकथनायेति । आसनाद्यङ्गकथनायेत्यर्थः । प्रकरणा-दिति । समाधिप्रकरणादित्यर्थः ।। १० ।।